भारतीय रिझर्व्ह बँकेने एक महत्त्वाचा निर्णय घेतला आहे. देशात प्लास्टिक नोटा चलनात आणण्याचा निर्णय आधीच घेण्यात आला असल्याचे समजते. केंद्र सरकारनेही यास परवानगी दिली आहे. यासोबतच, आरबीआय प्लास्टिक नोटांच्या निर्मितीच्या कामात गुंतली आहे. पॉलिमर शीटसाठी जागतिक निविदा आधीच मागवण्यात आल्या असून, अनेक आंतरराष्ट्रीय कंपन्या त्यांचा पुरवठा करण्यासाठी पुढे आल्या आहेत. असे दिसते की, नोटांची छपाई लवकरच सुरू होईल.
आरबीआयने पहिल्या टप्प्यात बाजारात १० आणि २० रुपयांच्या प्लास्टिक नोटा आणण्याचा निर्णय घेतला आहे. यासाठी लवकरच प्लास्टिक नोटांच्या चाचण्या सुरू केल्या जातील. मिळालेल्या माहितीनुसार, या चाचण्या १ एप्रिल २०२७ पासून सुरू होतील. या प्लास्टिक नोटांचा आकार सध्याच्या कागदी नोटांइतकाच असेल. यामुळे, या नवीन नोटा सध्याच्या नोटांप्रमाणेच एटीएम मशीनमध्ये टाकता येतील.
एकाच आकाराच्या नोटा आणल्याने बँकांना एटीएममध्ये बदल करण्याची गरज भासणार नाही. सध्या, एटीएममध्ये १०० रुपये, २०० रुपये आणि ५०० रुपयांच्या नोटा ठेवल्या जात आहेत. १० रुपये आणि २० रुपयांच्या प्लास्टिक चलनी नोटा याच आकारात आणल्याने, एटीएम मशीनमध्ये बदल करण्याची गरज भासणार नाही. यामुळे बँकांचा खर्च कमी होईल.
जर नोटांचा आकार बदलला, तर एटीएममधील नोट वितरक, सेन्सर्स आणि इतर तांत्रिक वैशिष्ट्ये बदलावी लागतील. यासाठी एटीएम रीसेट करावे लागतील. पूर्वी, १०० आणि २०० रुपयांच्या नोटांसाठी एटीएम मशीनमध्ये बदल करावे लागत होते. यासाठी १०० कोटी रुपयांचा अतिरिक्त खर्च येत होता. आता, नोटांचा आकार न बदलल्यामुळे २१२.५ दशलक्ष रुपयांची बचत होईल.
आरबीआय १० आणि २० रुपयांच्या प्लास्टिक नोटांसाठी ६८,००० रिम्स विशेष प्लास्टिक शीट्स खरेदी करणार आहे. या शीट्स पॉलीप्रॉपिलीनपासून बनवलेल्या आहेत. परदेशात प्लास्टिक नोटांसाठी प्राण्यांच्या चरबीपासून बनवलेल्या रसायनांचा वापर केला जातो. मात्र, आरबीआयने अशी अट घातली आहे की, भारताला पुरवल्या जाणाऱ्या पॉलिमर शीट्समध्ये अशा कोणत्याही रसायनांचा वापर केला जाऊ नये. या प्लास्टिक नोटांची वैधता सध्याच्या कागदी नोटांपेक्षा चौपट जास्त असेल.
Source: TV9 Marathi Business
